एजेन्सी, २३ जेठ । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले भारतलाई एसयू–५७ स्टिल्थ लडाकु विमान उपलब्ध गराउन तथा त्यसको संयुक्त उत्पादन गर्न प्रस्ताव गरेका छन् ।
भारतीय वायुसेना पाँचौँ पुस्ताको लडाकु विमानको खोजीमा रहेका बेला पुटिनको यो प्रस्ताव आएको हो । भारतीय वायुसेना हाल पाँचौँ पुस्ताको लडाकु विमान प्राप्त गर्ने विकल्पहरूको अध्ययन गरिरहेको छ । यसै क्रममा पुटिनले रुस आफ्नो अत्याधुनिक एसयू–५७ स्टिल्थ लडाकु विमान भारतलाई उपलब्ध गराउन र त्यसको उत्पादनमा सहकार्य गर्न तयार रहेको बताएका हुन् । उनले यस परियोजनासँग सम्बन्धित आवश्यक प्रविधि हस्तान्तरण गर्न पनि रुस इच्छुक रहेको उल्लेख गरेका छन् ।
भारतीय वायुसेनासँग हाल कुनै पनि पाँचौँ पुस्ताको लडाकु विमान नभएको बेला यो प्रस्ताव आएको हो । अर्कोतर्फ, पाकिस्तानले निकट भविष्यमा चीनको जे–३५एई स्टिल्थ लडाकु विमान प्राप्त गर्न सक्ने चर्चा भइरहेको छ । भारतले आफ्नै पाँचौँ पुस्ताको स्वदेशी लडाकु विमान एएमसीए विकास गरिरहेको छ । तर यो विमान सन् २०३५ आसपास मात्र वायुसेनामा समावेश हुने अपेक्षा गरिएको छ । त्यसैले तत्कालीन आवश्यकता पूरा गर्न भारतले अन्य विकल्पहरू पनि विचार गरिरहेको मानिन्छ ।
पुटिनले बिहीबार अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूसँग कुरा गर्दै भने, “हामी भारतलाई यो विमान दिन तयार छौँ । यसको विकास र उत्पादनमा पनि संयुक्त रूपमा काम गर्न सक्छौँ । रक्षा क्षेत्रमा भारतसँगको सहकार्यको कुनै सीमा छैन । यही कुरा वायु रक्षा प्रणालीका विषयमा पनि लागू हुन्छ ।”
पुटिनले यसअघि पनि रुसले भारतलाई यस परियोजनामा साझेदार बन्न प्रस्ताव गरेको स्मरण गराए । त्यसबेला यो योजनालाई एफजीएफए नाम दिइएको थियो । तर भारत सन् २०१८ मा उक्त परियोजनाबाट अलग भएको थियो ।
उनले भने, “हामीले भारतलाई संयुक्त रूपमा यो प्रविधि विकास गर्ने प्रस्ताव गरेका थियौँ । तर भारतले पहिले रुसले विमान विकास गरोस्, त्यसपछि थप निर्णय गरिने बताएको थियो । यो दुवै देशको संयुक्त परियोजना हुन सक्थ्यो, तर अन्ततः हामीले यसलाई एक्लै विकास गर्यौँ । अहिले पनि भारतसँग सहकार्य गर्न हामी तयार छौँ ।”
एसयू–५७ लाई रुसको सबैभन्दा आधुनिक लडाकु विमान मानिन्छ । यसमा स्टिल्थ प्रविधि प्रयोग गरिएको छ, जसका कारण यो शत्रुको रडारमा सजिलै पत्ता लाग्दैन । यसका साथै विमानमा अत्याधुनिक एभियोनिक्स प्रणाली, उच्च गति तथा हावा, जमिन र समुद्रमा रहेका लक्ष्यहरूलाई एकैसाथ निशाना बनाउन सक्ने क्षमता रहेको बताइन्छ ।
भारतीय वायुसेनाले एसयू–५७ ले आफ्ना सबै प्राविधिक आवश्यकता पूरा नगर्ने निष्कर्ष निकालेपछि भारत सन् २०१८ मा एफजीएफए परियोजनाबाट अलग भएको थियो । त्यस समयमा विमानको स्टिल्थ क्षमता तथा रडारबाट बच्ने क्षमताबारे प्रश्न उठाइएको थियो । प्रविधि हस्तान्तरणका विषयमा पनि दुवै देशबीच मतभेद रहेको बताइन्थ्यो ।
विश्लेषकहरूका अनुसार रुसले अहिले ती चिन्ताहरू सम्बोधन गर्ने प्रयास गरिरहेको छ । यही कारण पुटिनले पुनः प्रविधि साझेदारी र संयुक्त उत्पादनको प्रस्ताव दोहोर्याएका हुन् । गत वर्ष भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको अमेरिका भ्रमणका क्रममा अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भारतलाई एफ–३५ लडाकु विमान उपलब्ध गराउने प्रस्ताव गरेका थिए ।
भविष्यका हवाई युद्धहरूमा स्टिल्थ प्रविधि र शत्रुको निगरानीबाट बच्न सक्ने क्षमता अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ । यस्तो अवस्थामा रुसको नयाँ प्रस्तावपछि भारतले अमेरिकी एफ–३५ रोज्छ, रुसी एसयू–५७ तर्फ जान्छ वा आफ्नै एएमसीए परियोजना पूरा नभएसम्म अर्को अन्तरिम समाधान खोज्छ भन्ने विषयमा रक्षा क्षेत्रमा व्यापक चर्चा सुरु भएको छ ।
